क) कृषि प्रसार शाखा
कृषि प्रसार अधिकृतको नेतृत्वमा विषयगत प्राविधिकहरु विच समन्वयको काम कृषि प्रसार अधिकृतले गर्दछ । बुदाँगत रुपमा हेर्दा यस शाखाले निम्न जिम्मेवारी वहन गर्दछन् ।
- कृषि मेला प्रदर्शनी, कृषक भ्रमण, विभिन्न दिवस कार्यक्रमहरु, प्रतियोगिता, गोष्ठि आदि संचालन गर्ने र सेवा केन्द्र एवं क्षेत्रीय
- स्तरको तालिमहरुको व्यवस्थापन गरि कार्यान्वयन गर्ने ।
- कृषक समुह गठन, पुर्नगठन, समुह दर्ता आदि र समुहको विवरण संकलन एवं अध्यावाधिक गर्ने ।
- रासायानिक मल विक्रेताहरुको दर्ता, अनुगमन, मुल्याकंन गर्ने र रासायानिक मल सम्वन्धी तथ्याकंहरु अध्यावधिक गर्ने ।
- साना सिचाई कार्यक्रम संचालन गर्ने ।
- गैह्र सरकारी सस्थाहरु सगँ समन्वय गर्ने ।
- कृषि प्रविधि प्रचार प्रसारका लागि पत्रिका तथा सञ्चार माध्यम सगँ सहकार्य गर्ने ।
- वाली, माटो तथा मत्स्यसम्वन्धी जिल्लामा सञ्चालन हुने अन्य सम्पुर्ण कार्यक्रमहरु सञ्चालन गर्ने ।
ख) वागवानी विकास शाखा
वागवानी विकास अधिकृतको नेतृत्वमा जिल्ला भित्र फलफुल, तरकारी, आलुवाली, तथा मसलावाली सम्वन्धी कार्यक्रमहरु संचालन गर्दछ । यस अन्तरगत फलफुल बगैंचा स्थापना, तरकारीको व्यवसायिक तथा वेमौसमी खेती, नर्सरी संचालन तथा व्यवस्थापन सम्वन्धी सेवाहरु कृषक समक्ष पु¥याई कृषकहरुलाई आफ्नो आय आर्जन वढाउनमा अभिप्रेरित गर्दछ । यस शाखावाट गरिने कार्यहरु निम्न प्रकार छन् ।
- बागवानी सम्वन्धी वार्षिक कार्यक्रमहरु तर्जुमा गर्ने ।
- स्वीकृत वार्षिक कार्यक्रमहरुलाई सेवाकेन्द्र स्तरमा विभाजन गरि यथासमयमा सेवाकेन्द्रहरुलाई उपलब्ध गराउने र वागवानी सम्वन्धी वार्षिक कार्यक्रमहरु संचालनको लागि आवश्यक सामग्री जुटाई लक्ष अनुसार वाडँफाडँ गरि सेवाकेन्द्रहरु मार्फत कार्यान्वयन गराउने ।
- वागवानी सम्वन्धी मासिक, चौमासिक एवं वार्षिक प्रगति संकलन एवं मुल्याकंन गर्ने ।
- फिल्ड भ्रमण गरि कृषकको समस्या अध्ययन गरि समाधनका उपायहरु वताउने ।
- वागवानी सम्वन्धी सेवाकेन्द्र स्तरीय, जिल्ला स्तरिय तालिममा श्रोत व्यक्तिको रुपमा काम गर्ने ।
- तरकारी पकेट क्षेत्र अन्तरगत पर्ने गा.वि.स.हरुमा प्रभावकारिताका साथ कार्यक्रम संचालन गर्नमा मद्दत पु¥याउने ।
- वागवानी सम्वन्धी विवरणहरु तयार गरि सम्वन्धित विषयमा आवश्यक विवरणहरु तयार गरि वार्षिक पुस्तिकामा प्रकाशनमा सहयोग गर्ने ।
- नियमित रुपमा सञ्चालित कार्यक्रमहरुको निरीक्षण एवं अनुगमन गर्ने ।
ग) वाली संरक्षण शाखा
वाली संरक्षण सम्वन्धी विभिन्न वोट–विरुवाहरु तथा वालीहरुमा देखिने रोग तथा किराहको नियन्त्रण र समाधान गर्ने उपायको वारेमा कृषकवर्ग तथा सञ्चार माध्यम वाट जानकारी गराउछ । मौरी पालन, च्याउ खेती, रेशम किरा लगायतका काम पनि यस शाखावाट सम्पन्न हुन्छन । यी वाहेक वाली संरक्षण शाखा वाट निम्न अनुसार काम हुन्छ ।
- मौरी पालन, च्याउ खेती, रेशम खेती र वाली संरक्षण सम्वन्धी सम्पूर्ण कार्यहरु ।
- स्वीकृत वार्षिक कार्यक्रमहरुलाई सेवाकेन्द्र स्तरमा विभाजन गरि यथासमयमा सेवाकेन्द्रहरुलाई उपलब्ध गराउने र वाली संरक्षण सम्वन्धी वार्षिक कार्यक्रमहरु संचालनको लागि आवश्यक सामग्री जुटाई लक्ष्य अनुसार बाँडफाँड गरि सेवाकेन्द्रहरु मार्फत कार्यान्वयन गराउने ।
- मासिक चौमासिक एंव वार्षिक कार्य प्रगतिहरु संकलन गरि मुल्याकंन गर्ने ।
- फिल्डमा देखा परेका रोग, किरा र अन्य कृषकका समस्याहरु अध्ययन गरि समाधाननका उपायहरु वताउने ।
- सम्वन्धित विषयमा हुने सेवा केन्द्र स्तरिय तालिम, जिल्ला स्तरीय तालिममा श्रोत व्यक्तिको रुपमा काम गर्ने ।
- वाली संरक्षण सम्वन्धि विवरण तयार गरि सम्वन्धित विषयका आवश्यक विवरण एंव आलेखहरु तयार गरि वार्षिक पुस्तिका प्रकाशनमा सहयोग गर्ने ।
- नियमित रुपमा सञ्चालित कार्यक्रमहरुको निरीक्षण एवं अनुगमन गर्ने ।
- विषदी विक्रेताहरुको अनुगमन र निरीक्षण गर्ने ।
- वाली संरक्षण सम्वन्धी भैपरि आउने प्राविधिक कार्यहरु गर्ने ।
घ) योजना, अनुगमन, मुल्याकंन तथा वजार विकास शाखा
योजना अधिकृतको नेतृत्वमा विषयगत प्राविधिकहरु विच समन्वयकर्ताको काम गर्नु पर्छ । वुदागत रुपमा यो शाखाले निम्न वमोजिमको कार्यहरु सम्पन्न गर्छ ।
- कार्यालयको वार्षिक जिल्ला कृषि विकास कार्यक्रम तथा वजेट तर्जुमा गर्न सहभागितात्मक योजना तर्जुमा प्रक्रृयाको अवधाराणा अनुरुप तय गर्ने । यस कार्यमा कार्यलय प्रमुख तथा कार्यालयका सम्वन्धीत प्राविधिकहरु सँग सुझाव तथा राय र सल्लाह लिएर सम्पन्न गर्ने ।
- कार्यालयको तर्फवाट मासिक, चौमासिक एंव वार्षिक कार्य प्रगति समयमानै सम्वन्धित निकायमा पठाउने ।
कार्यालयमा अवस्थित अन्य प्रविधिक शाखाहरुमा विषयगत प्रमुखहरु सँग समन्वय राख्नुका साथै कार्य प्रगति विवरणहरुको व्यवस्थित तरिकाले रेकर्ड राख्ने ।
- जिल्लामा कृषि विकास कार्यक्रम तथा प्राविधिक सेवालाई प्रभावकारी तुल्याउन कार्यालयका अन्य शाखाहरुको परार्मश तथा समन्वयद्धारा समय समयमा नियमित रुपले कार्यक्रम तथा सेवाकेन्द्रहरुको अनुगमन, निरीक्षण गर्ने ।
- विभागिय निर्देशन अनुरुप कृषिजन्य वालीहरुको स्थानिय वजारमा तोकिए अनुसार खुद्रा मुल्य, थोक मुल्य, फार्मगेट मुल्य, र तथ्याकं अध्ययन विश्लेषण गरि अध्यावाधिक गर्ने तथा नियमित रुपले सम्वन्धित निकायमा पठाउने ।
- प्रत्येक वर्ष कार्यालयवाट प्रकाशन हुने जिल्ला कृषि विकास सगँ सम्वन्धित विविध कार्यक्रम, गतिविधिहरु तथा उपलब्धीहरुलाई झल्काउने वार्षिक पुस्तिका प्रकाशनको लागि आवश्यक निकाय तथा विषयगत प्रमुखहरु सँग समेत परार्मश गर्ने ।
- जिल्लाको तथ्याकंहरु अध्यावधिक राख्ने र आवश्यकता अनुसार उपलब्ध गराउने ।
जिल्ला कृषि विकास कार्यालय अन्तरगतका सेवा केन्द्रहरुको विवरण
प्राविधिक सेवा लाई प्रभावकारीरुपमा सबै क्षेत्रमा पु¥याउन जिल्लामा ६ वटा सेवा केन्द्र मार्फत कार्यक्रम संचालन गरिएको छ । सम्भाब्यताको आधारमा कृषक समूह गठन गरि समूह मार्फत कार्यक्रम संचालन गरिएको छ । विभिन्न किसिमका प्रर्दशन कार्यक्रमहरु, स्थानीय स्तरमा कृषकहरुको प्राविधिक आवश्यकतालाई परिपुर्ति गर्ने, कृषक समुह गठन तथा सवलीकरण गर्ने र फिल्ड अफिसको रुपमा काम गर्ने जिल्ला कृषि विकास कार्यालयको निकाय नै कृषि सेवा केन्द्र हो । हाल जिल्लामा रहेका ६ कृषि सेवाकेन्द्रहरुले ५५ गा.वि.स.लाई सेवा पु¥याईरहेका छन ।
| क्र.स. |
कृषि सेवा केन्द्रको नाम |
सेवा पु¥याउने गा.वि.स.हरु. |
| १ |
कृषि सेवा केन्द्र, चिसापानी |
पकरबास, गागलभदौरे, पिङ्गखुरी, भटौली, चिसापानी, चनखु, गेलु, पुरानागाँऊ –८ गाविस |
| २ |
कृषि सेवा केन्द्र, रामेछाप |
साँघुटार, हिमगँगा, रामेछाप, सुकाजोर, सालु, ओख्रेनी, सुनारपानी, रामेछाप, भलुवाजोर– ९ गाविस |
| ३ |
कृषि सेवा केन्द्र, दोरम्वा |
फुलासी, डढुवा, दोरम्बा, टोकरपुर, गौश्वारा, लखनपुर, गुन्सी, खाँडादेवी –८ गाविस |
| ४ |
कृषि सेवा केन्द्र, वाम्ती |
गुम्देल, बाम्ती, कुवुकास्थली, चुचुरे, ठोसे, प्रिति, गुप्तेश्वर, भुजी, रसनालु, बेताली – १० गाविस |
| ५ |
कृषि सेवा केन्द्र, खनियाँपानी |
दिमिपोखरी, हिलेदेवी, बेथान, खनियापानी, राकाथुम, मझुवा, भिरपानी, माकादुम – ८ गाविस |
| ६ |
कृषि सेवा केन्द्र, नागदह, धोवी |
दुरागाँऊ, सैंपू, फर्पू, नागदह, विजुलीकोट, कठजोर, गोठगाँउ, देउराली – ८ गाविस |
| ७ |
कृषि सम्पर्क केन्द्र खिम्ती |
खिम्ती, नामाडी, गेलु, तिलपुङ्ग –४ गाविस |
| ८ |
जि.कृ.वि.का., मन्थली |
मन्थली |